TỪ BỜ RUỘNG NHÀ MÌNH ĐẾN CON ĐƯỜNG CÙNG ĐI
Buổi chiều, ngồi bên bờ ruộng, mấy người nông dân nói chuyện mùa màng. Người tính vụ tới đổi giống, người lo giá phân, người vừa nghe hợp tác xã vận động tham gia liên kết. Có người gật gù: “Làm chung chắc đỡ cực”. Có người ngập ngừng: “Để coi thêm sao đã”. Câu chuyện kéo dài tới lúc nắng nhạt trên đồng, vẫn còn những điều chưa dễ nói hết.
Sự ngập ngừng ấy rất đời thường. Bao năm quen tự lo trên mảnh ruộng nhà mình, từ chọn giống đến tìm người mua, bà con đã quen tự quyết mọi chuyện. Dẫu có lúc mua vật tư giá cao, bán lúa chưa được giá, cách làm ấy vẫn gần gũi. Mỗi quyết định nằm trong tay mình, mỗi được mất cũng tự mình thu xếp.
Bước vào làm ăn tập thể, bà con mang theo nhiều câu hỏi. Góp tiền rồi ai giữ? Cùng sản xuất thì ai hướng dẫn? Đến ngày thu hoạch, hàng có được mua đúng hẹn? Nếu một người làm chưa đúng, những người còn lại có bị ảnh hưởng? Những câu hỏi nghe đơn giản, nhưng phía sau là công sức cả mùa và khoản dành dụm của gia đình.
Người nông dân thường cân nhắc bằng những điều rất cụ thể. Cuối vụ còn bao nhiêu tiền trả nợ, sửa mái nhà, lo con đi học? Bởi vậy, khi nghe nói về một cách làm mới, bà con cần thời gian nhìn ngắm, hỏi han, tính toán. Có khi đã thấy điều hay mà chân vẫn chưa muốn bước. Đó cũng là tâm tình dễ hiểu của người sống cùng nhiều bất trắc mùa màng.
Muốn cùng nhau đi, có lẽ trước hết cần ngồi xuống cùng nhau. Một buổi trò chuyện bên ấm trà, một lần ra ruộng nghe bà con kể chuyện mua phân, bán lúa, đôi khi giúp hiểu nhau hơn một cuộc giới thiệu dài. Khi điều băn khoăn được lắng nghe, người nông dân sẽ dễ mở lòng. Cánh cửa hợp tác có thể bắt đầu từ một cuộc trò chuyện chân tình như vậy.
Cũng cần giúp bà con hình dung làm chung bằng những việc gần gũi. Mảnh ruộng vẫn của gia đình, công chăm sóc vẫn được tính toán cho từng nhà. Hợp tác xã có thể đứng ra mua vật tư, thuê máy, hỗ trợ kỹ thuật, tìm người mua. Những phần việc vốn từng nhà phải tự xoay xở được gom lại, tổ chức tốt hơn, để mỗi người bớt một phần lo toan.
Chẳng hạn, vài hộ cùng thuê máy thu hoạch, thống nhất lịch để máy về thuận tiện. Một nhóm cùng mua giống, vừa dễ kiểm tra chất lượng vừa có điều kiện thương lượng giá. Những thửa ruộng liền nhau cùng bàn chuyện đưa nước vào, rút nước ra. Việc chung bắt đầu nhỏ thôi, nhưng kết quả nhìn thấy được sẽ làm câu chuyện hợp tác trở nên gần hơn.
Niềm tin cũng lớn lên theo cách ấy. Một lần giao vật tư đúng hẹn, một lần cân hàng rõ ràng, một lần thanh toán đủ tiền. Những điều tưởng nhỏ lại được bà con nhớ lâu. Qua vài mùa vụ, người còn đứng ngoài có thể tìm đến hỏi: “Vụ sau cho tôi tham gia được không?”. Lúc ấy, lời mời đã có thêm sức nặng từ những việc làm.
Dĩ nhiên, làm chung cũng có những lúc chưa thuận. Người quen cách này, người quen cách khác; mỗi nhà một lịch sinh hoạt, một điều kiện vốn liếng. Có chuyện cần nhắc nhau nhiều lần mới thành thói quen. Nếu xem những khác biệt ấy là điều cần cùng tháo gỡ, bà con sẽ có thêm kiên nhẫn. Một nhóm người học cách hợp tác cũng cần thời gian như chăm một mùa cây.
Người đứng ra lo việc chung vì thế cần gần bà con, chịu khó giải thích, giữ cho thông tin sáng rõ. Tiền thu vào, chi ra, dịch vụ nào có lợi, khoản nào còn khó, đều nên được trao đổi dễ hiểu. Thành viên cũng góp phần giữ nền nếp bằng việc thực hiện điều đã thống nhất, báo sớm khi gặp trở ngại. Sự tin cậy được vun đắp từ cả hai phía.
Có lẽ điều bà con mong mỏi là sau khi tham gia, việc làm ăn được thuận hơn, tiếng nói được lắng nghe, thành quả được chia sẻ công bằng. Khi cảm thấy mình có chỗ trong tổ chức, người nông dân sẽ muốn góp sức. Từ chuyện sử dụng một dịch vụ, bà con có thể dần tham gia bàn bạc, tìm cách làm hay và chăm lo cho việc chung.
Chiều xuống, mỗi người lại trở về căn nhà của mình, lo bữa cơm, lo chuyện ngày mai. Nhưng trên cánh đồng, những thửa ruộng vẫn nối nhau, cùng đón một dòng nước, cùng chờ một mùa nắng thuận mưa hòa. Con đường làm ăn chung có thể bắt đầu từ sự gần gũi ấy: hiểu thêm một nỗi lo, giữ thêm một lời hẹn, cùng làm tốt một việc nhỏ. Rồi từng bước, bà con có thêm niềm tin để đi cùng nhau qua những mùa sau.
Xích Lô - Bạn nhà nông


